Web tabanlı program, kullanıcının bilgisayarına kurulmadan Chrome, Safari ya da Edge gibi bir tarayıcıdan açılan ve verisini merkezi bir sunucuda tutan yazılımdır. Kullanıcı bir adrese girer, oturum açar ve yetkisi olan ekranlarla çalışır. Program ve veri tek yerde durduğu için ofisteki bilgisayar, sahadaki telefon ve evdeki dizüstü aynı kayıtları görür.
Ekibimiz Türkiye'nin ilk web tabanlı tarım ERP'sini geliştirdi. Bugün işletmelere geliştirdiğimiz uygulamaların büyük kısmı da web tabanlı. Bu yazıda kavramı ve masaüstü programla farkını kendi projelerimizden örneklerle anlatıyoruz.
Web tabanlı programın tanımı ve çalışma şekli
Web tabanlı program üç parçadan oluşur. Arayüz tarayıcıda görünür, iş kuralları sunucuda çalışır, veri ise bir veritabanında tutulur.
Kullanıcı bir kaydı kaydettiğinde istek internet üzerinden sunucuya gider. Sunucu kuralları uygular, örneğin stok miktarını düşer ya da onay bekleyen bir talebi yöneticinin listesine ekler, sonra sonucu tarayıcıya geri gönderir. Kullanıcının bilgisayarında programın bir kopyası bulunmaz. Bu yüzden kurulum, sürüm farkı ve tek bilgisayara bağımlılık sorunları ortadan kalkar.
Sunucu şirketin kendi binasında da olabilir, bir bulut sağlayıcısında da. Ares Vida için kurduğumuz uygulama şirket içindeki sunucuda çalışıyor ve kullanıcılar ona tarayıcıdan bağlanıyor. Web tabanlı olmak, programın internette herkese açık olduğu anlamına gelmez.
Web tabanlı yazılım türleri
İşletmelerde kullanılan web tabanlı yazılımlar genellikle şirket içi iş uygulamaları, müşteri ve bayi portalları ve abonelikle sunulan SaaS ürünleri olarak üç gruba ayrılır.
- Şirket içi iş uygulamaları. Stok, üretim ya da şantiye takibi gibi işleri çalışanların yürüttüğü uygulamalar. MedTek'in şantiye takip uygulaması ve Erguvan Ormancılık'ın harita üzerinde çalışan proje takibi bu gruba girer.
- Müşteri ve bayi portalları. Dışarıdaki kullanıcıların kendi siparişini, belgesini ya da cari hesabını gördüğü güvenli alanlar.
- SaaS ürünleri. Aynı yazılımın birçok firmaya abonelikle sunulduğu ve her firmanın verisinin ayrı tutulduğu ürünler. Geliştirdiğimiz ön muhasebe uygulaması Gelirce bu yapıda.
İlk gruptaki uygulamalar çoğu zaman işletmeye özel yazılım olarak geliştirilir, çünkü her firmanın kayıt yapısı ve raporları farklıdır. İkinci ve üçüncü grupta ise kullanıcı ve yetki yönetimi işin merkezindedir.
Web tabanlı programın işletmeye sağladıkları
Web tabanlı programın en büyük katkısı, herkesin aynı veriyle ve aynı anda çalışabilmesidir. Bir dosyanın son hâlinin kimde olduğu sorusu ortadan kalkar.
- Her yerden erişim. Ofis, depo ve şantiye aynı ekrana tarayıcıdan ulaşır. Telefonda kullanılacak ekranlar ayrıca tasarlanır.
- Merkezi güncelleme. Yeni sürüm sunucuya bir kez yüklenir, bütün kullanıcılar bir sonraki açılışta onu kullanır.
- Yetki ve iz kaydı. Kimin hangi ekranı göreceği rol bazında tanımlanır. Kimin neyi ne zaman değiştirdiği kayıt altına alınabilir.
- Yedekleme. Veri tek bir veritabanında durduğu için yedekleme ve geri yükleme tek noktadan yönetilir.
Müşteri portalı, çok kiracılı SaaS ve rol yönetimi gibi konuları web tabanlı uygulama geliştirme sayfamızda ayrıca anlattık.
Web tabanlı program ile masaüstü programın karşılaştırılması
Masaüstü program her bilgisayara ayrı kurulur ve verisini çoğu zaman o bilgisayarda ya da yerel ağdaki paylaşılan bir dosyada tutar. Web tabanlı program kurulum istemez ve veriyi sunucuda tutar. Farklar en çok beş noktada görünür.
- Kurulum. Masaüstünde her bilgisayara kurulum ve sürüm takibi gerekir. Web tabanlı programda bir tarayıcı yeterlidir.
- Erişim. Masaüstü program çoğunlukla ofis ağına bağlıdır ve uzaktan erişim için ek araç ister. Web tabanlı program yetki verilen her yerden açılır.
- Çok kullanıcılı çalışma. Paylaşılan bir dosya üzerinden çalışan masaüstü programlarda kayıt kilitlenmeleri ve dosya bozulmaları sık görülür. Web tabanlı programda eş zamanlı kayıtları sunucu yönetir.
- Bağlantı. Masaüstü program internet olmadan çalışır. Web tabanlı program sunucuya bağlantı ister.
- Donanım kullanımı. Ağır grafik işleri ve bilgisayara doğrudan bağlı cihazlarla çalışma masaüstünde daha kolaydır.
Kullanım alışkanlığı da bir farktır. Masaüstü programlara alışkın kullanıcılar klavye kısayollarını, hızlı tablo girişini ve sağ tık menülerini arar. Bunlar web arayüzünde de kurulabilir. Kendi ön muhasebe ürünümüz Gelirce'de bu yüzden masaüstü benzeri bir web arayüzü tasarladık.
Masaüstü programın hâlâ mantıklı olduğu durumlar
Masaüstü program, işin büyük kısmı tek bir bilgisayarda ve internet olmadan yapılıyorsa hâlâ mantıklıdır. Teknik çizim, görüntü işleme ve büyük dosyalarla çalışan mühendislik programları bunun tipik örnekleridir.
Erguvan Ormancılık projesinde bu ayrımı birlikte gördük. Mühendisler çizim, ölçüm ve hesap işlerini Netcad'de yapmaya devam ediyor. Projeler, drone verisi ve iş adımları ise web tabanlı uygulamada tutuluyor ve veri Netcad'e aktarılıyor. Böylece her araç en iyi yaptığı işi yapıyor ve aynı veri iki yere elle girilmiyor.
Masaüstü programdan web tabanlı programa geçiş
Masaüstünden web tabanlı programa geçişte en kritik iş, yıllar içinde biriken verinin kayıpsız taşınmasıdır. Ekranlar yeniden tasarlanabilir, raporlar yeniden kurulabilir. Veri ise işletmenin hafızasıdır.
Ares Vida'da 2006'dan beri büyüyen bir Access uygulamasını Java tabanlı bir web uygulamasına taşıdık. Geçiş boyunca Access tek doğru kaynak olarak kaldı ve hiç değiştirilmedi. Yeni sistem her yüklemede en güncel Access kopyasından yeniden dolduruldu, böylece iki sistem bir süre yan yana çalışabildi. Ayrıntıları Ares Vida vaka çalışmasında anlattık.
Ekranları eski programın birebir kopyası olarak çizmek cazip görünür, ama yıllar içinde eklenmiş istisnaları da yeni sisteme taşır. Ares Vida'da her kayıt türü için aynı liste, kayıt ve sorgu düzenini kullandık. Kullanıcı bir ekranı öğrendiğinde diğerlerini de biliyor.
Web tabanlı program internet olmadan çalışır mı?
Standart bir web tabanlı program internet olmadan çalışmaz, çünkü kayıtlar sunucuda tutulur. Bağlantının sık koptuğu sahalarda bu konu baştan bir ihtiyaç olarak konuşulmalıdır.
İki yol vardır. Birincisi telefona kurulabilen web uygulamasıdır (PWA). MedTek uygulaması bu şekilde çalışıyor ve bağlantı koptuğunda bir çevrimdışı sayfası gösteriyor. İkincisi, kayıtları cihazda tutup bağlantı gelince sunucuya gönderen bir yapıdır. Bu yapı daha fazla geliştirme ister ve veri çakışmalarının nasıl çözüleceği baştan tasarlanır.
Özet
Web tabanlı program tarayıcıdan açılır, veriyi merkezi bir sunucuda tutar ve herkesin aynı kayıtla çalışmasını sağlar. Kurulum, uzaktan erişim ve çok kullanıcılı çalışmada masaüstü programın önüne geçer. İnternetsiz çalışma ve ağır donanım işlerinde masaüstü hâlâ güçlüdür. Çoğu işletme için doğru cevap, operasyonu web tabanlı yürütüp özel masaüstü araçları bunun yanında tutmaktır.