Yazılım Geliştirme Süreci Adım Adım: Analizden Bakıma

Yazılım geliştirme süreci, bir özel yazılımın ihtiyaç analizinden başlayıp fonksiyonel tasarım, geliştirme, test ve yayından geçerek bakıma uzanan adımlarının tamamıdır. Bu yazıda her adımda ne yapıldığını, kimin katıldığını ve adımın sonunda elinizde ne kaldığını kendi çalışma şeklimiz üzerinden anlatıyoruz.

5 dk okuma

Yazılım geliştirme süreci, bir ihtiyacın çalışan ve bakımı yapılan bir yazılıma dönüşene kadar geçtiği adımların tamamıdır. Biz bu süreci ihtiyaç analizi, fonksiyonel tasarım, geliştirme, test, yayın ve bakım olarak altı adımda yürütüyoruz. Adımların sırası çoğu ekipte benzerdir. Farkı, her adımın sonunda elinize ne geçtiği ve çalışan yazılımı ne kadar erken gördüğünüz belirler.

Bu yazıda her adımı özel yazılım projelerimizde nasıl uyguladığımızla birlikte anlatıyoruz. Süreler kapsama göre değişir. Verdiğimiz aralıklar orta ölçekli bir iş uygulaması için tipiktir.

Yazılım geliştirme sürecinin altı adımı

Altı adımın her biri bir öncekinin çıktısını kullanır ve bir sonrakine somut bir teslimat bırakır.

  1. İhtiyaç analizi. Hedef, kullanıcılar ve kısıtlar netleşir.
  2. Fonksiyonel tasarım. Yazılımın neyi, kimin için ve hangi kurallarla yapacağı kod yazılmadan belirlenir.
  3. Geliştirme. Kapsam kısa sprintlerle çalışan yazılıma dönüşür.
  4. Test. Otomatik testler ve kullanıcı kabul testleri hataları canlıya çıkmadan yakalar.
  5. Yayın. Uygulama canlıya alınır, dokümantasyon ve erişimler teslim edilir.
  6. Bakım. Güncellemeler, hata düzeltmeleri ve küçük geliştirmeler düzenli olarak sürer.

Adımlar kâğıt üzerinde ayrı görünür. Pratikte test geliştirmenin içinde yürür, bakımdan gelen geri bildirim de bir sonraki sürümün analizine döner.

İhtiyaç analizi ve keşif görüşmesi

İhtiyaç analizi, yazılımın hangi sorunu çözeceğini ve başarının neyle ölçüleceğini belirleyen ilk adımdır. Bir keşif görüşmesiyle başlar ve genellikle birkaç gün sürer.

Bu görüşmede hedefi, kullanıcıları ve kısıtları dinliyoruz. Kimin kayıt gireceğini, kimin rapor okuyacağını, hangi sistemlerle bağlantı gerekeceğini ve bütçe ile takvimin ne kadar esnek olduğunu yazıya döküyoruz. Aynı görüşmede ilk sürüme neyin gireceği konusunda bir ön fikir oluşur.

Görüşmeye kodu yazacak ekip katılır. Aranızda satış temsilcisi ya da proje yöneticisi katmanı olmaz, sorularınızı doğrudan işi yapacak kişiye sorarsınız.

İlk sürümü küçük tutmak riski en çok azaltan karardır. MedTek'te uzun vadeli hedef kapsamlı bir CRM'di. İlk aşamayı en çok değer üretecek parça olan yevmiye takibine odakladık ve başlangıçtan yayına yaklaşık 8 hafta geçti. Projenin ayrıntıları MedTek vaka çalışmasında yer alıyor.

Fonksiyonel tasarım ve tahmin

Fonksiyonel tasarım, yazılımın davranışını kod yazılmadan önce alan uzmanlarınızla birlikte netleştirdiğimiz adımdır. Domain-Driven Design yaklaşımımız en çok burada görünür.

Süreci event storming atölyelerinde olaylar üzerinden çıkarıyoruz. İşinizin kavramlarını tek bir sözlükte topluyor, sistemi sınırları belli bağlamlara bölüyoruz. Ardından kullanıcı hikâyelerini yazıyor ve ana akışları tıklanabilir bir prototipe döküyoruz. Kullanıcılarınız ekranları kod yazılmadan deneyip yorum yapabilir.

Bu adımın sonunda elinizde yalın bir şartname, bir ön mimari notu ve hikâye bazında gerekçeli bir tahmin olur. Tasarım paketinin hakları size aittir. Atölyeleri ve çıktıları fonksiyonel tasarım ve yazılım analizi sayfamızda ayrıntılı anlattık.

Sprintlerle geliştirme

Geliştirme adımında kapsam iki haftalık sprintlerle çalışan yazılıma dönüşür. Her sprint bir planlama ile başlar ve bir demo ile biter.

İlk hafta fonksiyonel tasarımı iş listesine çeviriyor, kod deposunu, test ve canlı ortamları ve otomatik derleme hattını kuruyoruz. Depo ilk günden sizin hesabınızda açılır. Sonraki sprintlerde her değişiklik otomatik testlerden ve ikinci bir geliştiricinin incelemesinden geçer. Sprint sonunda tamamlanan işleri test ortamında gösteriyoruz ve geri bildiriminiz bir sonraki sprintin planına girer.

Öncelikleri sprint aralarında birlikte değiştirebiliriz. Kapsam değişirse etkisini süre ve maliyet olarak gösteriyor, neyin öne alınacağına sizin karar vermenizi istiyoruz. Ekibi, teknolojileri ve teslim ettiklerimizi özel yazılım geliştirme sayfamızda topladık.

Test, kabul ve yayın

Test, hataların kullanıcıdan önce bulunmasını sağlayan adımdır ve iki katmanda yürür. Geliştiricilerin yazdığı otomatik testler kritik iş kurallarını korur. Kabul testlerinde ise kullanıcılarınız sistemi gerçek senaryolarla dener.

Kabul testleri genellikle bir ila iki hafta sürer. Bulunan hatalar canlıya geçişten önce kapanır. Ardından uygulamayı canlıya alıyor ve ilk günlerde yakından izliyoruz. Yayınlar geri alınabilir şekilde yapılır, bir sorun çıkarsa önceki sürüme dönmek mümkündür.

Yayınla birlikte kurulum ve mimari dokümantasyonu, API dokümantasyonu, test paketi ve bütün erişimler teslim edilir. Eski bir sistemden geçiş varsa veri aktarımı da bu adımda tamamlanır. Aktarımı tekrar çalıştırılabilen bir işlem olarak yazdığımız için geçiş günü provası önceden defalarca yapılabilir.

Bakım ve sonraki sürümler

Bakım, yayındaki yazılımın güncel, güvenli ve işinize uygun kalmasını sağlayan sürekli adımdır. Kütüphaneler eskir, işletim sistemleri güncellenir, kullanıcılar yeni raporlar ister.

Bakımı genellikle aylık bir kapasite üzerinden yürütüyoruz. Hata düzeltmeleri, güvenlik güncellemeleri ve küçük geliştirmeler bu kapasiteden karşılanır. Her talep bir takip sistemine girer ve önceliği sizinle belirlenir. Üç ayda bir yapılan işleri, açık riskleri ve sonraki dönemin önceliklerini birlikte gözden geçiriyoruz.

Bakım dönemi aynı zamanda bir sonraki sürümün analizidir. Gerçek kullanım verisi, sıradaki modülün hangisi olacağını tahminden daha iyi gösterir.

Şelale ve çevik yaklaşımın karşılaştırılması

Şelale yaklaşımında her adım bir kez ve sırayla yapılır, çevik yaklaşımda ise tasarım, geliştirme ve test kısa döngülerde tekrarlanır. İki yaklaşımın farkı en çok çalışan yazılımı ne zaman gördüğünüzde ortaya çıkar.

  • Şelale. Kapsam baştan tamamen yazılır, yazılım projenin sonunda teslim edilir. Kapsamı kesin işlerde öngörülebilirdir. Yanlış anlaşılmalar ise geç fark edilir.
  • Çevik. Kapsam önceliklendirilmiş bir iş listesi olarak tutulur, her sprint sonunda çalışan bir parça gösterilir. Değişikliğe açıktır ve hatalar erken görünür.

Biz iki yaklaşımı birleştiriyoruz. Fonksiyonel tasarımla kapsamı ve tahmini baştan netleştiriyor, geliştirmeyi sprintlerle yürütüyoruz. Kapsam netse sabit fiyatla, yolda şekillenecekse zaman ve kaynak modeliyle çalışıyoruz.

Her adımı aynı firmayla yapmak gerekir mi?

Gerekmez. Fonksiyonel tasarım paketi başka bir ekibin de kullanabileceği şekilde hazırlanır ve hakları size aittir. Geliştirmeyi farklı bir firmayla yapmaya karar verirseniz paketi teklif toplamak için kullanabilirsiniz.

Aynı şekilde başka bir firmanın yazdığı uygulamanın bakımını da devralıyoruz. Bu durumda işe kodu, sunucuları ve erişimleri inceleyip durumu raporlayarak başlıyoruz. Analiz, geliştirme ve bakımı aynı ekibin yapması bilgi kaybını azaltır, ama bunu bir şart olarak koymuyoruz.

Özet

Yazılım geliştirme süreci ihtiyaç analiziyle başlar, fonksiyonel tasarımla netleşir, sprintlerle geliştirilir, testlerden geçerek yayına alınır ve bakımla sürer. Her adımın somut bir çıktısı olmalı ve kaynak kod ilk günden sizin hesabınızda durmalı. İlk sürümü küçük tutmak, çalışan yazılımı erken görmek ve kararları gerçek kullanım verisine göre vermek riski en çok azaltan alışkanlıklardır.

SSS

Yazılım geliştirme süreci hakkında sık sorulanlar

Fonksiyonel tasarım yapmadan geliştirmeye başlanabilir mi?
Evet. Kapsam küçükse ve elinizde yeterli doküman varsa bu dokümanları doğrudan iş listesine çevirip geliştirmeye başlıyoruz. Kapsam belirsizse önce fonksiyonel tasarım yapmayı öneriyoruz.
Geliştirme sırasında kapsam değiştirilebilir mi?
Evet. Değişikliği iş listesine ekliyor, etkisini süre ve maliyet olarak gösteriyoruz. Hangi işin öne alınacağına ya da çıkarılacağına siz karar veriyorsunuz.
Kendi yazılım ekibimiz sürece katılabilir mi?
Evet. Ortak depoda çalışır ve kod incelemelerini birlikte yaparız. Bu, projeden sonra uygulamayı kendi ekibinizin sürdürmesini de kolaylaştırır.
Yayından sonra bakım yaptırmak zorunlu mu?
Zorunlu değildir. Yine de yayındaki her yazılım güncelleme ve hata düzeltme ister. Bakımı bizimle sürdürebilir ya da dokümantasyon ve erişimlerle birlikte kendi ekibinize devredebilirsiniz.

Projenizin ilk adımını birlikte planlayalım.

İhtiyacınızı kısaca anlatın. Hangi atölyelere ihtiyaç olduğunu ve ilk sürüme neyin gireceğini ilk görüşmede birlikte konuşalım.